Tú Xương là gì? Chi tiết về Tú Xương mới nhất 2022

Tú Xương

Địa chỉ số 247 phố Hàng Nâu (nay là nhà xây mới thuộc đường Minh Khai), nơi Tú Xương sinh ra và lớn lên

Nơi số 247 phố Hàng Nâu (nay là nhà xây mới thuộc đường Phố Minh Khai), Vị trí Tú Xương ra đời and to lên

Sinh Trần Tế Xương
(1870-09-05)5 tháng chín, 1870
Vị Hoàng, Tỉnh Nam Định, Tỉnh Nam Định
Mất 29 tháng một, 1907(1907-01-29) (36 tuổi)
Đô thị Tỉnh Nam Định
Bút danh Tú Xương
Việc làm Nhà văn, Nhà thơ
Quốc tịch Đại Nam
Dân tộc bản địa Kinh
Quá trình sáng tác 1890 – 1907
Phân mục Trào phúng
Hiện thực
Sản phẩm thực tế đặc điểm Vịnh khoa thi Hương, Thương vk…
Phối ngẫu Phạm Thị Mẫn
Con cháu 8

Tú Xương tên thật là Trần Tế Xương (陳濟昌)5 tháng chín năm 1870 – 29 tháng một năm 1907, tự Mặc Trai, hiệu Mộng Tích, Tử Thịnh) là một nhà thơ người nước ta.[1]

Thực trạng lịch sử dân tộc[sửa | sửa mã nguồn]

Trần Tế Xương ra đời vào trong ngày 5 tháng chín năm 1870 (tức 10 tháng tám Âm lịch) tại số nhà 247 phố Hàng Nâu TP Tỉnh Nam Định với tên húy là Trần Duy Uyên. Ông được coi là dòng dõi nho gia, vốn là họ Phạm, đổi thành họ Trần là bởi vào đời nhà Trần lập công to đc phong quốc tính (vua cho đổi theo họ hoàng đế). Ông nội Trần Tế Xương tên là Trần Duy Năng. Thân sinh của Trần Tế Xương là cụ Trần Duy Nhuận cũng là một nhà nho, thi nhiều khoa không đậu, sau làm Tự thừa ở dinh đốc học Tỉnh Nam Định, sinh đc 9 đứa con, 6 trai, 3 gái, Tú Xương là con trưởng. Trong toàn bộ những dữ liệu nói về Tú Xương đều không có thấy gì có ảnh, nhưng dáng hình cụ Tú đc người bạn học là hạc phong Lương Ngọc Tùng viết trong bài thơ “Nhớ rõ tưởng tượng…”:

Cùng làng, cùng phố, học cùng trường

Nhớ rõ tưởng tượng cụ Tú Xương,

Trán rộng, tai dày, da tựa tuyết,

Mồm tươi, mũi thẳng, mắt như gương.

Tiếng vàng sang sảng ngâm thơ phú,

Gót ngọc khoan khoan bước chân xuống phố phường.

Mấy chục năm trời đà vắng bóng,

Nghìn năm còn rạng dấu thư hương.[2]

Ông tới trường sớm and cũng sớm nhiều người biết đến mưu trí. Hồi mới lên 10 tuổi, nhà có khách đến chơi, cảm nhận trước nhà chứa một dãy chậu hoa, khách bèn ra cho bé Uyên một câu đối: “Đình tiền ngũ sắc hoa” (trước sân có hoa năm sắc), Uyên liền chỉ vào lồng chim khướu treo ở hiên and đối: “Lung trung bách thanh điểu” (trong lồng có chim trăm tiếng). Khách nghe đối tấm tắc khen nhưng lại thở dài “đời thằng bé lại lẩn quẩn như chim giam cầm trong lồng”. Ông học chữ Hán cụ kép làng Thành Thị, tên là Trần Chấn Thái, ngồi bảo học ở Thành Nam.

Cuộc sống ngắn ngủi có 37 năm của ông đã tọa lạc gọn trong 1 quy trình tiến độ bi thương nhất của non sông. Trước khi ông thành lập và hoạt động 3 năm thì 6 tỉnh Nam Kỳ mất trọn cho Pháp. Tú Xương lên 3 thì Bắc Kỳ trong những số ấy có Tỉnh Nam Định bị tiến công đợt thứ nhất. Tú Xương 12 tuổi, Bắc Kỳ, Tỉnh Nam Định bị tiến công đợt thứ 2 and mất nốt. Hiệp ước Harmand 1883 rồi hiệp ước Patenôtre 1884 thừa nhận quyền giai cấp thống trị của Pháp trên đất nước ta. những trào lưu kháng chiến chống Pháp ra mắt sôi sục nhưng lần lượt thất bại. Tú Xương ra đời and to lên trong toàn cảnh lịch sử dân tộc đó.

Tú Xương lấy vk năm 16 tuổi, vk ông là bà Phạm Thị Mẫn.

Ông đi thi từ lúc 17 tuổi, đó là khoa Bính Tuất (1886). Những dữ liệu khác chép nhầm là khoa Ất Dậu (1885).[3]

Cuộc sống thường ngày công danh và sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]

250px C%C3%A1c th%C3%AD sinh %C4%91i v%C3%A0o tr%C6%B0%E1%BB%9Dng thi Nam %C3%90%E1%BB%8Bnh %28n%C4%83m 1897%29

Cuộc sống của Trần Tế Xương là cuộc sống của 1 nghệ sĩ, nhưng trước hết là một tri thức phong kiến. Ông thuộc loại nhà nho “dài sườn lưng tốn vải” như trong bài Hỏi ông trời của ông:

Ta lên ta hỏi ông trời:

Trời sinh ta ở phí a trên đời biết chi?

Biết chăng cũng chẳng biết gì:

Biết ngồi Thống Bảo, biết đi ả đầu

Biết thuốc lá, biết chè tàu

Cao lâu biết vị, hồng lâu biết mùi

Mọi tiêu tốn trong GĐ đều do 1 tay bà Tú lo liệu, vấn đề này đang đi vào thơ ca của ông: Tiền tài phó cho con mụ kiếm hoặc là Hỏi ra quan ấy ăn lương vk hay là Nuôi đủ năm con với cùng 1 chồng, rồi ông cũng tự cười mình trong bài Phỗng sành:

Ở phố Hàng Nâu có phỗng sành

Mắt thời thao láo, mặt thời xanh

Vuốt râu nịnh vk, con bu nó

Quắc mắt khinh đời, cái bộ anh

Bài bạc kiệu cờ cao nhất xứ

Rượu chè trai gái đủ tam khoanh

Thế mà cứ nghĩ rằng ta giỏi

Cứ việc ăn chơi chẳng học tập

Cuộc sống ông chỉ gắn sát với thi tuyển, tính ra có toàn bộ tám lần, đó là những khoa: Bính Tuất (1886); Mậu Tý (1888); Tân Mão (1891); Giáp Ngọ (1894); Đinh Dậu (1897); Canh Tý (1900); Quý Mão (1903) and Bính Ngọ (1906). Sau 3 lần hỏng thi, mãi đến đợt thứ tư khoa Giáp Ngọ (1894) ông mới đậu tú tài, nhưng cũng chỉ là tú tài thiên thủ (lấy thêm), tiếp nối không sao lên nổi cử nhân, dù rằng đã khá kiên cường theo đuổi. Khoa Quý Mão (1903) Trần Tế Xương thay tên thành Trần Cao Xương tưởng rằng bớt rủi ro xấu, nhưng rồi hỏng vẫn hoàn hỏng, đến phát cáu lên:

Tế đổi làm cao mà chó thế,

Kiện trông ra tiệp hỡi trời ôi!

Cộng đồng bấy giờ, cái bằng tú tài thuộc loại dang dở dở dang (tú tài chưa được thi Hội, cử nhân mới đc thi, tú tài chưa được bổ quan, cử nhân mới đc bổ), vì thế đậu tú tài, muốn đậu cử nhân phải đợi 3 năm tiếp theo thi lại.

Cuộc sống thường ngày của ông về vật chất rất không được đầy đủ. Đúng năm ông đậu tú tài (1894) thì biệt thự số 247 phố Hàng Nâu (nay là phố Phố Minh Khai) bị cháy. Cụ Nhuận sửa lại xây bằng gạch. Ông tu tác cửa cao nhà rộng, toan làm cho dâu – câu thơ đó là Tú Xương nhắc tới sự kiện này – nhưng rồi biệt thự này lại bị bà Hai An chiếm đoạt. Tú Xương đã phải than: Căn nhà giao canh thiếu phải bồi. Nghèo nàn đã cứa xé Tú Xương. Sự đểu cáng đã vả vào Tú Xương. Thực trạng này được in đậm trong thơ phú của Tú Xương sự khó khăn, cay cú, phát phẫn, buồn chán.

Hạnh phúc gia đình[sửa | sửa mã nguồn]

250px Ng%C3%B4i nh%C3%A0 c%E1%BB%A7a Tr%E1%BA%A7n T%E1%BA%BF X%C6%B0%C6%A1ng

Tòa nhà số 280 phố Hàng Nâu

Họ Phạm làng Lương Đường, huyện Bình Giang, tỉnh Thành Phố Hải Dương có không ít người dân đỗ đạt. Tú Xương nhắc Chẳng các Lương Đường có thủ khoa là nhắc tới làng quê của vk ông. Hạnh phúc gia đình bà Phạm Thị Mẫn đến đời ba mẹ thì dời sang sinh sống ở Tỉnh Nam Định. Bà Mẫn sinh trưởng tại chỗ này. Cuộc kết duyên giữa ông Tú với bà là từ thực trạng thân mật đó. Bà sinh cho ông đc 8 đứa con, trong những số ấy có 6 trai and 2 gái. Bà Tú là một thiếu nữ vượt trội cho thiếu nữ nước ta xưa ở nhiều phương diện như tần tảo, thương chồng, thương con, nhẫn nại quên mình. Việc làm kiếm sống, Cống hiến và làm việc cho GĐ của bà là kinh doanh nhỏ dại (kinh doanh nhỏ). Điều nổi bật là chính bà đang đi vào thi phẩm của ông xã như 1 nhân vật điển hình nổi bật thu hút.

Khi mất biệt thự số 247 phố Hàng Nâu của ông nội and bố để lại, GĐ ông Tú chuyển đến nhà số 280 cùng phố (mà sau đây bản địa đã xếp thứ hạng là di tích lịch sử lưu niệm Tú Xương) chính là do mẹ vk nhà thơ (bà Hai Sửu) chia cho con gái.

Về văn bản sản phẩm thực tế[sửa | sửa mã nguồn]

Tình trạng văn bản sản phẩm thực tế của Tú Xương rất là nan giải, không tồn tại di cảo, không tồn tại các công trình xây dựng tin cậy tập hợp tác và ký kết phẩm khi người sáng tác còn sống hoặc vừa tọa lạc xuống. Sinh thời, nhà thơ sáng tác có vẻ chỉ để tiêu sầu hoặc mua vui, thơ làm đọc lên cho vk con, đồng bọn nghe, rồi tùy ý truyền khẩu. Thành Nam thuở ấy còn tồn tại không ít người dân hay thơ and thơ hay, cùng nỗi niềm and xu thế với Tú Xương như Trần Tích Phiên, Phạm Ứng Thuần, Trần Tử Chi, Vũ Công Tự,… Thơ họ cũng khá được thông dụng không hề ít. Lại 3 năm một lần thi hương, sĩ tử cả Bắc Kỳ tụ hội về đây, thơ hay đc Viral càng thoáng đãng, chính vì như thế thơ Tú Xương càng dễ bị lẫn lộn.

Thuở đầu chỉ là những bài sưu tầm đăng rải rác trên tạp chí Nam Phong (những năm 1918, 1919, 1920, 1926). Sau đó sách “Văn đàn bảo gián (quyển 3)” của Trần Trung Viên, Nam Ký thư quán thủ đô 1926, reviews 79 sản phẩm thực tế, trong những số ấy hầu hết đã đc đăng ở Nam Phong; từ đó lần lượt lộ diện các sách chuyên đề về Tú Xương. Có hai văn bản chữ Nôm hiện còn lưu giữ ở thư viện Hán – Nôm đó là Vị thành giai cú tập biên (ký hiệu AB.194) ghi rõ “Tỉnh Nam Định Vị Xuyên tú tài Phượng Tường Trần Cao Xương Tử Thịnh trước tập” and Quốc văn tùy ký (ký hiệu AB.383). Có 10 lần xuất bản bằng chữ quốc ngữ với các văn bản sau:

  • (1) Vị Xuyên thi văn tập của Sở Cuồng (tức Lê Dư), Nam Kỳ thư quán (1931 – sau có tái bản): Ra mắt 174 sản phẩm thực tế gồm thơ, phú, câu đối; mà sau đây những sách khác thừa kế hiệu quả, nhưng chép nhầm tên ông là Trần Kế Xương.
  • (2) Trông con sông Vị (Văn chương and thân thế Trần Tế Xương) của Trần Thanh Mại, Trần Thanh Địch (1935 – đợt thứ nhất) ở Huế, sau tái bản rất nhiều lần.
  • (3) Tú Xương thi tập do nhà sách Phúc Chí – 95 Hàng Bồ, thủ đô (1950): Ra mắt 75 bài thơ phú.
  • (4) Thân thế and thơ văn Tú Xương của Vũ Đăng Văn – nhà xuất bản Cây Thông, thủ đô (1951): Đính chính tên nhà thơ là Trần Tế Xương (không hẳn Kế) and reviews 181 sản phẩm thực tế.

Các sách này là từ trước 1954, sưu tầm thơ Tú Xương còn rất là tùy tiện and đông đảo không tồn tại chú giải rất cần thiết. Việc khảo giúp về nhà thơ cũng không được bỏ ra, còn nếu như không nói đến cuốn Trông con sông Vị.

  • (5) Văn thơ Trần Tế Xương – nhà xuất bản giáo dục và đào tạo thủ đô (1957): Ra mắt chính thức 125 bài and đưa 55 bài vào phần tồn nghi.
  • (6) Đấu tranh chống hai ý niệm sai lầm đáng tiếc về Tú Xương – nhà xuất bản Nghiên cứu và điều tra cục xuất bản, Bộ Văn hóa truyền thống, thủ đô (1957) của Trần Thanh Mại nhân ngày đợt thứ 50 ngày giỗ Tú Xương.
  • (7) Tú Xương con người and nhà thơ của Trần Thanh Mại, Trần Tuấn Lộ – nhà xuất bản Văn hóa truyền thống (1961): Ra mắt 193 bài chính thức, 17 bài tồn nghi.
  • (8) Thơ Trần Tế Xương – Ty văn hóa truyền thống Nam Hà (1970): Bài tiểu luận của Xuân Diệu in lần thứ nhất ở chỗ này, có tương đối nhiều phát giác lý thú; còn sản phẩm thực tế chỉ tuyển chọn chẵn 100 bài – nhân đáng nhớ 100 năm ngày sinh nhà thơ.
  • (9) Thơ văn Trần Tế Xương – nhà xuất bản Văn học (1970) – có sự nhập cuộc của Nguyễn Công Hoan chọn 151 sản phẩm thực tế and 22 bài tồn nghi.
  • (10) Thơ văn Trần Tế Xương – nhà xuất bản giáo dục và đào tạo, thủ đô (1984): Cuốn này sao gần như là tuyệt đối cuốn (9).

Chỉ có cuốn Tú Xương sản phẩm thực tế giai thoại của group Nguyễn Văn Huyền (chủ biên), Đỗ Huy Vinh, Mai Anh Tuấn and người reviews – giáo sư Nguyễn Đình Chú – Hội văn học thẩm mỹ Hà Nam Ninh (1986) là một công trình xây dựng điều tra nghiên cứu kỹ càng and công phu. Loại ra những sản phẩm thực tế không hẳn của người sáng tác, đối chiếu, so sánh những bản đã in ở mỗi lần xuất bản trước, lựa chọn ra 134 bài là của Tú Xương and loại ra 68 bài (có chú dẫn nguyên quả đât ra cho mỗi bài một). Nội dung bài viết này lấy tư liệu đa phần ở bộ sách đó.

Sau đây, nhất là thời chính sách mở cửa, việc xuất bản tràn ngập chưa được kiểm định kỹ đã lấy tư liệu ở những nguồn không giống nhau kể trên, vấn đề này cũng phân tích và lý giải tại sao những blog lại chỉ ra những tư liệu không giống nhau về Tú Xương.

Về nhận định và đánh giá sản phẩm thực tế[sửa | sửa mã nguồn]

250px M%E1%BB%99 Tr%E1%BA%A7n T%E1%BA%BF X%C6%B0%C6%A1ng

Mộ Trần Tế Xương tại TP Tỉnh Nam Định (gần tượng đài Trần Quốc Tuấn)

Nhắc tới tài làm thơ của Tú Xương, không ít người dân đã nổi bật chăm chú tới sự phối hợp hài hòa và hợp lý giữa những vấn đề hiện thực, trào phúng and trữ tình, trong những số ấy trữ tình là gốc. Với Tú Xương, vẫn chưa cảm nhận chứng minh và khẳng định có bài thơ chữ Hán nào, chỉ cảm nhận thơ Nôm viết bằng những phân mục cổ xưa: thơ luật Đường – thất ngôn bát cú, tứ tuyệt; phú; văn tế; câu đối; hát nói; lục bát. Ở phân mục nào Tú Xương cũng tỏ ra là một nghệ sĩ bậc thầy.

  • Nguyễn Công Hoan suy tôn Tú Xương là bậc thần thơ thánh chữ.
  • Xuân Diệu xếp thứ hạng Tú Xương thứ 5 sau Đường Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương and Đoàn Thị Điểm.
  • Tản Đà lúc còn sống “Một trong những thi sĩ tiền bối, phục nhất Tú Xương” (Xuân Diệu kể vậy). Tản Đà tự nhận trong đời thơ của bản thân mới địch nổi Tú Xương một lần thôi bằng chữ “vèo” trong bài thơ Cảm thu, Tiễn thu của ông: Vèo trông lá rụng đầy sân. Nguyễn Công Hoan cũng kể vậy.
  • Nguyễn Tuân biểu dương Tú Xương là: một người thơ, một nhà thơ vốn nhiều công đức trong cuộc trường kỳ thiết kế xây dựng khẩu ca văn học của dân tộc bản địa nước ta.

Tú Xương còn là hiện tượng kỳ lạ hiếm trong lịch sử dân tộc tác gia nước ta: Tú Xương có “môn phái”, “môn đệ”. Tên của ông là Trần Tế Xương, có những lúc đổi thành Trần Cao Xương, nhưng đây là chữ xương với nghĩa “an khang – thịnh vượng” (còn tồn tại nghĩa là xinh, thẳng). Sách xưa có chữ “Đức giả xương” (người dân có đức, thịnh vậy), không hẳn là xương theo nghĩa “xương thịt”. Nhưng người đời sau, mấy vị chuyên làm thơ trào phúng đã cố ý đùa nghịch and “xuyên tạc”, gắn cho cái nghĩa xương thịt, để rồi tự nguyện suy tôn Tú Xương (thịt) lên bậc tổ sư, còn mình là môn đệ. And như vậy là lịch sử dân tộc văn học nước ta ở thế kỷ 20 tự nhiên chứa một “môn phái” gồm Tú Xương, rồi Tú Mỡ, Tú Sụn, Cử Nạc and thêm “chi phái”: Tú Poanh, Đồ Phồn cũng là dòng tú, cử, đồ cùng nhau cả. Vinh dự thay cho vị tổ sư Tú Xương!

Bức ảnh hiện thực trong thơ Tú Xương là một tấm hình xám xịt. Cảm nghĩ trong thơ Tú Xương đông đảo không hướng nhiều về phía phản ánh các chiếc may mắn tốt lành. Thi sĩ Tú Xương biết buồn đau trước vận nước vận dân. Với giọng văn châm biếm sâu cay, thơ văn của ông đã đả kích thực dân phong kiến, quan lại, những người dân bán rẻ lương tâm đuổi theo tiền tài, các kẻ rởm đời lố lăng trong buổi giao thời.

Vịnh khoa thi Hương

Chính phủ ba năm mở một khoa,

Trường Nam thi lẫn với trường Hà.

Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ,

Ậm oẹ quan trường miệng thét loa.[4]

Lọng cắm rợp trời, quan Sứ đến,

Váy lê quét đất, mụ đầm ra.[5]

Nhân tài đất Bắc nào ai đó?

Ngoảnh cổ mà trông cảnh non sông!

Giễu người thi đỗ

Một đàn thằng hỏng đứng mà trông,

Nó đỗ khoa này còn có sướng không?[6]

Trên ghế bà đầm ngoi đít vịt,

Bên dưới sân ông cử ngỏng đầu rồng![7]

Tính trào phúng đc đẩy lên tới mức cao:

Ông cò

Hà Nam Gianh Giá nhất ông cò,[8]

Trông cảm nhận ai ai chẳng dám ho.

Hai mái trống toang đành chịu giột,[9]

Tám giờ chuông đánh phải tọa lạc co.[10]

Người quên mất card âu trời cãi,[11]

Chó chạy đi ra đường có chủ lo.[12]

Ngớ ngẩn đi xia may vớ đc,[13]

Chuyến này ắt hẳn kiếm ăn lớn.

Nổi biệt bài thơ chứa một sức khái quát to đả kích Hoàng Cao Khải:

P. nhơ[14]

Lâu nay chơi với rặt phường nhơ,[15]

Quen mắt đã mắt chả biết dơ.

Nào sọt, nào quang, nào bộ gắp,[16]

Đứa bưng đứa hót đứa đang chờ.[17]

Mình hôi mũi ngạt không kỳ quản,

Áo ấm cơm no vẫn nhởn nhơ.

Ngán nỗi hàng phường khi cúng tế,

Vẽ ông ôm đít để lên trên thờ.[18]

Đề tài người vk trong thơ của Tú Xương cũng rất được ưa chuộng and đảm nhận. Cuộc sống ông chỉ sống đc có 37 năm, nhưng học tập thi tuyển đến 8 lần mới đỗ Tú Tài, mọi việc ở trong nhà đều là một tay của bà Tú gánh vác. Vì thế, Tú Xương rất trân trọng vk mình, ông viết về vk như 1 sự biết ơn và tri ân.

Thương vk

Quanh năm kinh doanh ở mom sông,

Nuôi đủ năm con với cùng 1 chồng.

Lặn lội thân cò khi quãng vắng,

Eo sèo mặt nước buổi đò đông.

Một duyên hai thiếu âu đành phận,

Năm nắng mười mưa dám quản công.

Bố mẹ thói đời ăn ở bạc,

Có chồng lãnh đạm gần giống không.

Sự trân trọng, biết ơn và tri ân ấy còn đc ông thổi lên đến cả làm hẳn một bài “Văn tế sống vk”:

Văn tế sống vk

Con gái nhà dòng, lấy chồng kẻ chợ

Tiếng có miếng không, gặp chăng hay chớ

Mặt nhẵn nhụi, chân tay trắng trẻo, ai dám chê
rằng béo rằng lùn?

Người thư thả, tính hạnh khoan hoà, chỉ một nỗi hay gàn hay dở!

Đầu sông bãi bến, đua tài buôn chín bán mười

Trong họ ngoài làng, vụng lẽ chào dơi nói thợ

Gần xa nô nức, lắm gái nhiều trai

Sớm tối khuyên răn, kẻ thầy người tớ

Ông tu tác cửa cao nhà rộng, toan làm cho dâu

Anh nhăm nhe bia đá bảng vàng, cho vang mặt vk

Thế mà:

Mình bỏ mình đi, mình không chịu ở

Chẳng nói chẳng rằng, không than không thở

Hay mình cảm nhận tớ: nay Hàng Thao, mai phố Giấy mà bụng mình ghen?

Hay mình cảm nhận tớ: sáng Tràng Lạc, tối Viễn Lai, mà lòng mình sợ?

Thôi thôi

Chết quách yên mồ

Sống càng nặng thiếu

Chữ nhất phẩm ơn vua vinh tứ, ngày khác sẽ hay

Duyên trăm năm ông Nguyệt xe tơ, kiếp đó đã lỡ

Mình đi tu cho thành tiên thành phật, để rong chơi Lãng Uyển, Bồng Hồ

Tớ nuôi con cho có rể có dâu, để hoàn toàn đạo chồng nghĩa vk

Thơ Trần Tế Xương chữ nghĩa đơn giản và giản dị nhưng điêu luyện, thần tình, nhiều lúc tục nhưng không thô, phá phương thức nhưng đầy dụng ý, không chút non nớt tầm thường đúng như Xuân Diệu viết về ông:

Ông nghè ông thám vô mây khói

Đứng lại văn chương một tú tài

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Tú Xương sản phẩm thực tế giai thoại, Nguyễn Văn Huyền (chủ biên), Hội Văn học Thẩm mỹ Hà Nam Ninh, 1986, lời reviews
  2. ^ Bài đó được Trần Lê Văn đăng trong “Tú Xương: “Khi cười khi khóc khi than vãn””, Nhà xuất bản Lao động, 2000.
  3. ^ Vì ba năm thi một lần nên nhiều dữ liệu chép nhầm là khoa Ất Dậu (1885). Thực tế, năm ấy xẩy ra sự biến Tôn Thất Thuyết đánh úp quân Pháp ở Huế rồi bị thất bại, chính vì như thế khoa thi năm ấy bị bãi không tổ chức triển khai đc. Vua Đồng Khánh lên ngôi, năm tiếp theo (1886) mới mở tiếp, gọi là ân khoa.
  4. ^ Người Pháp sợ tổ chức triển khai thi ở thủ đô tụ tập không ít người dân dễ dẫn đến dịch chuyển không kiểm soát điều hành đc, nên từ khoa 1886 trở đi, sĩ tử Bắc Kỳ phải về thi cả ở trường thi Tỉnh Nam Định.
  5. ^ Bà xã chồng toàn quyền Doumer and công sứ đến dự (hai câu này Tú Xương tả chúng đến chúng ra như choán hết cả trời non sông Nam).
  6. ^ Tức là khoa Đinh Dậu (1897).
  7. ^ Mụ đầm bệ vệ ngồi trên, nhấp nhổm, ngọ nguậy bộ mông, còn những cử nhân tân khoa thì quỳ lạy ở bên dưới, nghểnh cổ trông lên.
  8. ^ Ông cò hay cẩm, viên chức Pháp cầm đầu đội quân công an trong 1 TP đều do chữ “commissaire” đọc chệch ra.
  9. ^ Vì muốn lợp lại bắt buộc phải làm đơn xin phép, nộp lệ phí rất phiền hà.
  10. ^ Câu này ý nói: từ 8h tối, thiết quân luật, không có ai đc đi ra đường.
  11. ^ Card là giấy ghi nhận nộp thuế and là giấy thông hành, ai ra bên ngoài quên không mang có khả năng sẽ bị phạt khá nặng.
  12. ^ Nhà nào ở phố có chó để chạy đi ra đường cũng trở thành phạt.
  13. ^ Đi xia: đi đại tiện. Thời ấy TP không tồn tại nhà lau chùi và vệ sinh nơi công cộng, nhưng nếu công an bắt đc ai đi ngoài thì người đó bị phạt nặng.
  14. ^ Lũ dơ dáy, bọn gắp phân. Trước đó người ta thường phóng uế bừa bãi ở bờ ruộng, ven đường. Những người dân nghèo túng đi gắp phân về bón ruộng hoặc bán lấy tiền, trái đất cũng thường khinh rẻ họ. Ở chỗ này Tú Xương đặc tả họ nhằm mục tiêu ý niệm đả kích bọn quan lại bấy giờ.
  15. ^ Vũ Tuân đương cậy cục Hoàng Cao Khải sẽ được bổ làm quan. Tú Xương làm and đọc khi Vũ Tuân đến chơi and đòi nghe thơ
  16. ^ Những thiết bị của những người lấy phân.
  17. ^ Tả những động tác lấy phân nhưng có ý ám chỉ bọn quan lại bưng lễ, hót tiền của dân. Đang chờ chờ người ta đi xong để đưa phân, đây ám chỉ các kẻ chờ đc bổ quan.
  18. ^ ôm đít động tác đi đại tiện. Rất có thể hiểu là ôm đít Tây (Pháp), hầu hạ làm tay sai cho Tây. Về hai câu kết, nhà thơ thuật lại với bạn là Trần Tích Phiên rằng, khi ấy ông nghĩ đến Hoàng Cao Khải, đang bắt dân thờ làm thành hoàng sống làng Thái Hà, thủ đô.

Kết nối ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Bài Viết: Tú Xương là gì? Chi tiết về Tú Xương mới nhất 2022

Nguồn: blogsongkhoe365.vn

Xem:  Top 10 nhà hàng ngon và nổi tiếng nhất TP. Vinh, Nghệ An mới 2022

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.