Rượu cần là gì? Chi tiết về Rượu cần mới nhất 2022

300px Ruou can jars in E De long house

Các vò rượu cần ở nhà dài của những người Ê Đê.

Rượu cần là loại rượu đặc sản nổi tiếng của một trong những dân tộc bản địa tại nước ta. Rượu đc ủ men trong hũ/bình/ché/chóe/ghè, không qua chưng cất, khi đem ra uống phải sử dụng những cần làm bằng tre/trúc đục thông lỗ để hút rượu.

Rượu cần là thứ đồ dùng uống quý thường chỉ sử dụng trong các dịp lễ lễ tế thần linh, các ngày hội làng and dành mời khách.

Tên thường gọi[sửa | sửa mã nguồn]

  • Tiếng Mnông: Nơm Yăng
  • Tiếng K’ho: Tơ Nơm
  • Tiếng Jarai: Tpei ché

Nhiên liệu[sửa | sửa mã nguồn]

300px Ruou can for sale

Rượu cần đang rất được bày bán

  • Men rượu: men rượu được những dân tộc bản địa làm rất công phu từ nhiều chủng loại lá rừng có tinh dầu, nhiều chủng loại thuốc bắc, gừng, riềng v.v.
  • Nhiên liệu chính (cái rượu): cái rượu được gia công từ các loại ngũ cốc thịnh hành như ngô (bắp), sắn (khoai mì), gạo nếp, gạo tẻ, hạt ý dĩ, hạt bo bo, hạt cào (một loại cỏ), kê v.v. Mỗi loại cho 1 mùi vị và ngọt ngào riêng, mặc dù vậy ở Tây Nguyên yêu chuộng nhất theo thứ tự là rượu cào, bo bo, kê, rồi mới đến gạo, bắp[1].
  • Chum, hũ, bình, chóe, ché (còn được gọi là ghè) đựng tổng thể toàn bộ nguyên vật liệu đã ủ men.
  • Những cần tre, trúc dài cỡ một mét, đc hơ lửa vuốt thẳng ra and đục thông ruột tiếp đến lại đc uốn cong. Những thiết bị đong nước vào ché như ca, sừng trâu đục thủng đáy v.v.

Văn hóa truyền thống[sửa | sửa mã nguồn]

Tùy từng dân tộc bản địa, vùng miền, nghệ nhân, có không ít tuyệt kỹ không giống nhau để triển khai rượu cần.

Người Thái[sửa | sửa mã nguồn]

Rượu cần người Thái làm khá cầu kỳ, gọi là “láu xá”. Men rượu làm toàn bằng các thứ lá and quả từ rừng sẵn có (gọi là men lá). Các thứ quả lá hầu hết bao gồm: bơ hinh ho, khi bận rộn cái, củ riềng, lá trầu không, quả ớt… các thứ đó được giã đều cho thật nhuyễn với gạo tấm, tiếp đến nắm thành từng miếng tròn dẹt như bánh rán, đem ủ với rơm, xếp từng lớp đều nhau. Khi đã ủ kỹ từ 15 đến 20 ngày có mùi men bốc lên họ đêm phơi lên gác nhà bếp cho khô. Khi cần sử dụng đem giã nhỏ dại rắc vào cái rượu, mỗi mẻ rượu cần từ 7 đến 9 bánh, cái rượu được gia công bằng vỏ sắn củ khô gọt ra đem ngâm ở suối ba ngày ba đêm cho hết mùi bồ hóng and độc tố của sắn. Vớt lên phơi khô trộn với trấu lẫn tấm đẩy lên “hông” (thiết bị hấp, đồ) đồ cho chính, tiếp đến đổ xuống mẹt hoặc lá cót làm cho thật nguội đem men rắc đều từng lớp, thường xuyên ủ bằng lá chuối hoặc lá rừng (bỏ nhum, bơ cá) để rượu bốc men rồi đem bỏ vào từng chum, lấy lá chuối hoặc mảnh ni lông bao bọc kín (nếu đặt hở hơi rượu sẽ ảnh hưởng chua). Khi đã ủ vào chum từ 25-30 ngày rượu có khả năng uống đc, để càng lâu rượu càng đặc, càng ngọt. Ngoài sắn khô người ta còn hỗ trợ bằng loại ngũ cốc khác ví như ngô, hạt ý dĩ củ dong riềng.

Tây Nguyên[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Tây Nguyên, rượu cần thường được những dân tộc bản địa như K’Ho, Gia rai, Rhade làm bằng bắp ngô, củ sắn hoặc gạo tẻ, khi có lễ nổi trội quan trọng thì sử dụng gạo nếp. Giải pháp làm rượu dễ dàng, gạo nấu thành cơm rồi trộn với trấu, dàn mỏng dính rồi phơi. Men rượu đc người dân tộc bản địa chế từ vỏ cây hiam lấy trong rừng trộn với bột ớt, bột gừng, riềng, bột gạo, một trong những thứ lá and rễ cây khác, trộn với nước and vắt thành từng bánh nhỏ dại, phơi thật khô, tiếp đến để từ 10–15 ngày giã nhỏ dại rắc lên trên nia cơm, tiếp đến trộn thêm 1 lần trấu nữa rồi đổ dồn vào ché trấu ủ xuất phát điểm từ một đến 2 ngày, lấy lá chuối khô ủ kín. Sau đó 1 tháng đem ra sử dụng, khi uống lót lá chuối tươi ở trên cao, đổ nước lã đầy ché, sử dụng cần cắm chiếu thẳng qua những tầng lá xuống đấy ché, uống cạn đến đâu lại chế thêm nước lã đến đấy.

250px Baotang06
250px R%C6%B0%E1%BB%A3u c%E1%BA%A7n M%C6%B0%E1%BB%9Dng

Một bình rượu cần của những người Mường, Hòa Bình nơi trưng bày trong triển lãm với rất nhiều cần đc cắm vào trong bình

Trong văn hóa truyền thống những dân tộc bản địa Tây Nguyên, dù là nhà rông của làng hay là nhà sàn của từng GĐ, luôn luôn chứa một cây cọc uống rượu. Cọc uống rượu của GĐ thường chỉ nhô lên mặt sàn chừng một mét, nhưng trong nhà rông thì cao nhòng đến tận nóc, trên đầu cây có hoa văn bày diễn trang trí, tua ren hoa lá sặc sỡ. Khi uống rượu, gia chủ đem chóe buộc vào cọc, mở nắp bỏ lớp lá đậy trên miệng, đổ đầy nước, để chừng một giờ đồng hồ thời trang cho rượu ngấm. Nước múc ở các con suối nhìn trong suốt, đựng giữa những trái bầu khô, vỏ lên nước đen bóng, như gỗ mun. Cần uống rượu là các đoạn trúc đc thông ruột, dài chừng một mét.

Uống rượu cần có các nghi lễ rất dị. Gia chủ mở chóe rượu and đọc lời cầu khấn Giàng mang về thể chất, đỏ may mắn cho khách. Kế tiếp gia chủ nếm trước một ngụm nhỏ dại rồi nâng cần trao cho khách. Khách nên đỡ lấy cần bằng hai tay, tay trái để lên đầu cần, tay phải cầm phần thân cần sát miệng chóe, nhẹ dịu vuốt dọc lên rồi uống. Gia chủ sẽ thân chinh hoặc cử một người, thường là các cô bé mặc váy thổ cẩm thêu hoa văn đẹp xinh, cầm ca (trước đây thường được sử dụng sừng trâu) tiếp nước vào chóe. Người Tây Nguyên uống rượu rất công bình, cách thức rót nước như thế gọi là đong “kang”. Khi rót hết nước trong ca, nghĩa là khách đã uống hết phần rượu. Không dừng lại ở đó cũng thường trông thấy để xét công bình về lượng rượu cho mọi người, gia chủ sử dụng cành lá gác ngang miệng chóe, có nhánh cắm xuống mặt nước một đoạn chừng một phân. Khi người uống hút rượu, mực nước thấp xuống, đến đoạn đầu nhánh cây là đủ phần mình.[2].

Khác với những dân tộc bản địa khác, người Rhade and M’nông chỉ sử dụng một cái cần duy nhất để uống. Thứ tự uống cũng khác: khi thầy cúng cúng xong, mỗi người vít cần uống rượu theo thứ tự nữ uống trước, nam uống sau hoặc theo thứ tự gia chủ, thầy cúng, anh hoặc em bà gia chủ, người già, nếu có khách quý đến chơi nhà thì gia chủ uống xong cầm cần đãi khách. Đều rất là nổi trội là cần rượu duy nhất đó không khi nào rời khỏi bàn tay con người, ai này mà thả cần rượu thoát khỏi tay là thất lễ với gia chủ. Khi trao cần rượu cho tất cả những người khác phải sử dụng đầu bàn tay bịt lỗ đầu cần.

Trước đó người Rhade thường được sử dụng nhiều chủng loại ché Tuk, ché Tang màu da lươn là các loại ché quý sử dụng trong đợt lễ to nhưng ngày này họ chỉ sử dụng nhiều chủng loại ché thường như ché ba. Còn người M’nông thì sử dụng nhiều chủng loại ché mà người ta gọi là Yang Bung, R’ Lungman.

Người K’ho cho thêm nhiều chủng loại hoa màu khác ví như: khoai mì, sắn, bắp làm rượu. Người K’ho làm men rượu từ gạo and một trong những loại cây xanh đặc thù như cây đòng and cây me kà zút. Sau khoản thời gian hoàn tất, nguồn sơ chế đc đổ dồn vào ché, lấy lá chuối khô ủ kín. Sau đó 1 tháng mới đem ra sử dụng. Khi uống lót lá chuối tươi ở phía bên trên, đổ nước lã đầy ché, sử dụng cần cắm chiếu thẳng qua những tầng lá xuống đấy ché, uống cạn đến đâu lại chế thêm nước đến đấy. Rượu cần của những người K’ho càng để nhiều năm càng ngon, càng quý.

Người K’ho ý niệm rằng “Các ché rượu là địa chỉ trú ngụ của Giàng Tơr Nơm (thần rượu cần)”. Vì vậy ché rượu là đồ vật thiêng and quý báu. Người K’ho không tự tạo ra sự những ché đựng rượu, mà thường phải đổi nhiều thứ, đồ đạc quý mới đã đạt được những ché rượu. Vì vậy có các ché rượu cổ giá trị đến mấy chục con trâu. Trong ý niệm của những người K’ho, sự phú quý của mỗi GĐ đc đong đếm bằng số chiêng ché mà GĐ đó cất giữ. Cho đến thời điểm bây giờ, người K’ho vẫn lưu truyền phong tục sưu tầm nhiều chủng loại ché rượu.

Người Mường[sửa | sửa mã nguồn]

Rượu cần người Mường chưa phải là đồ uống hằng ngày mà chỉ khi nhà có đông khách quý đến chơi nhà, dịp lễ tết, hội hè, người Mường mới tổ chức triển khai uống rượu. Khi uống phải có đông người, càng đông càng vui. Ở Mai Châu, Hòa Bình trong số bản dân tộc bản địa Mường, uống rượu cần gọi là “vít khòe” (vít cần rượu). Vò rượu ủ chôn bên dưới đất 100 ngày đc đào lên, cạnh vò là một chậu đồng đựng nước suối trong như vắt. Gia chủ là người làm chủ một bữa (một đêm) rượu cần, vừa là người rót rượu, mời rượu vừa là trọng tài trong cuộc rượu (người giữ các tầm quan trọng đó gọi là Piềng), một tay cầm chiếc sừng trâu hoặc sừng dê rỗng thủng đáy để đong nước vào rượu, tay kia cầm gáo để múc nước từ chậu tiếp vào sừng. Điệu hát thay lời chúc khách quý đến chơi nhà đến bản mường trẻ khỏe, niềm hạnh phúc. Vừa hát, vừa đong nước, tiếp nước vào vò rượu. Tốp khách nào uống không kịp, để rượu trào ra sẽ ảnh hưởng phạt bằng cách thức phải uống tiếp mấy “sừng” nữa trong tiếng vui cười của mỗi người[3].

Phương pháp uống rượu cần của những người Mường khác những dân tộc bản địa khác, dùng nhiều cần rượu mọi người một cần để không ít người dân có khả năng cùng uống. Những cần rượu (cái khòe) làm từ ống trúc rừng nhỏ dại tỏa đều, chưa được bắt chéo lên nhau, mọi người vít lấy một khòe mà hút rượu, khi nào người nắm quyền ra quyết định ra hiệu thôi mới đc ngừng, không người nào đc bỏ nửa chừng vì sẽ ảnh hưởng phạt.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ http://www.vnn.vn/vanhoa/nghexemdocchoi/2004/03/56405/
  2. ^ http://www.vnn.vn/vanhoa/amthuc/2004/03/56405/
  3. ^

    “Đêm vít khòe ở Mai Châu – VnExpress GĐ”. VnExpress – Tin nhanh nước ta. Truy vấn 10 tháng 10 năm 2015.

Kết nối ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

  • Người giữ hồn rượu cần

Bài Viết: Rượu cần là gì? Chi tiết về Rượu cần mới nhất 2022

Nguồn: blogsongkhoe365.vn

Xem:  Các dân tộc Kavkaz là gì? Chi tiết về Các dân tộc Kavkaz mới nhất 2022

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.