Chi Lăng là gì? Chi tiết về Chi Lăng mới nhất 2022

So với những định nghĩa khác, xem Chi Lăng (kim chỉ nan).

400px Quymon

Dãy núi Cai Kinh hướng tây and cánh đồng Chi Lăng

Chi Lăng, tên không thiếu là Ải Chi Lăng, là một địa điểm đình đám trong lịch sử hào hùng nước ta.

Vị trí đây vốn là một thung lũng có sông Thương chảy qua, trải dài gần 20 km từ sông Hóa đến xã Mai Sao, thuộc huyện Chi Lăng, tỉnh TP Lạng Sơn. Hướng phía đông thung lũng là dãy núi đất Thái Họa – Bảo Đài, còn hướng tây là dãy núi đá Cai Kinh.[1][2]

Nổi bật[sửa | sửa mã nguồn]

Bối cảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Dọc thung lũng Ải Chi Lăng còn tồn tại các ngọn núi thấp tọa lạc rải rác and trấn ven đường cái quan như núi Hàm Quỷ, núi Phượng Hoàng, núi Tỳ Hưu, núi Mã Yên. Đóng khóa hai đầu của thung lũng, Vị trí hai vòng cung núi đất phía Đông and núi đá phía Tây khép lại, là lũy Ải Quỷ phía Bắc and núi Ngõ Thề phía Nam, khoanh kín trong trái tim một ải quan dài 5 km, rộng khoảng chừng 3 km.

Tại Ải Chi Lăng còn tồn tại Thành Chi Lăng ở vào cây số 109 tính từ TP Hà Nội and tới cây số thứ 154 thì cho đến tỉnh lỵ TP Lạng Sơn, theo Đi thăm non sông của Hoàng Đạo Thúy. Theo Địa dư những tỉnh Bắc Kỳ, Thành cổ tại Ải Chi Lăng do quân Minh đắp những năm xâm lược Việt Nam có chu vi 154 trượng and cao 5 thước, nay chỉ với nền cũ. Ngay sát bên cạnh cửa Nam của thành còn phiến đá khắc 5 chữ Hoàng tráng nhị thập đội (Vị trí trú đóng của lực lượng Hoàng tráng thứ 20).

Hướng nam Ải Chi Lăng có hai khối đá to, một khối có dáng dấp cũng tương tự thanh kiếm khổng lồ gọi là Lê Tổ Kiếm (thanh kiếm của vua Lê Thái Tổ) and một tượng đá có dáng dấp như 1 người quỳ gối and bị cụt đầu gọi là Liễu Thăng Thạch (tức đá Liễu Thăng, ám chỉ tướng Liễu Thăng bị Lê Sát chém cụt đầu tại ải). (Theo văn học rất có thể ám chỉ đc nhưng theo sử học and quân sự chiến lược học đối sánh đội quân lấy ít địch nhiều, bất ngờ đột ngột mai phục nên Liễu Thăng bị trúng tên ,giáo, mác trọng thương chạy ngược lại hơn 10 km đổ máu chết thì đã gặp đại quân rồi địch đông lắm không có ai rất có thể xông vào chặt lấy đc đầu Liễu Thăng đâu.)

Quỷ Môn Quan[sửa | sửa mã nguồn]

250px AiChiLang

1 phần của các tuyến Đại lộ 1A chạy qua địa bàn Ải Chi Lăng

Xã Chi Lăng có Ải Chi Lăng and Quỷ Môn Quan. Sách Vân đài loại ngữ của Lê Quý Đôn dẫn sách Hoàn Vũ Ký của China cho biết thêm Quỷ Môn Quan nằm tại phía Nam huyện Bắc Lưu (Bắc Lưu thuộc châu Uất Lâm tỉnh Quảng Tây China), phương pháp huyện lỵ Bắc Lưu khoảng chừng 30 dặm. Tại cửa quan này còn có hai khối núi đối nhau and ở chính giữa có độ rộng 30 bước, tục gọi Quỷ Môn Quan. Mã Viện đánh nước ta qua đấy dựng bia and tạc rùa đá. Đời nhà Tấn (265-420) binh lính Trung Quốc thông qua đó bị giết nhiều nên có câu

Quỷ Môn Quan, Quỷ Môn Quan!
Thập nhân khứ, nhất nhân hoàn

Dịch nghĩa là “Ải cửa Quỷ, Ải cửa Quỷ! Mười người đi, một người về”. Theo Phương Đình dư địa chí, xã Chi Lăng có quan lộ hẹp, núi đá hiểm trở, sông sâu nước độc đc gọi là Quỷ Môn Quan.

Thời Lê Trung Hưng sứ Trung Quốc sang nước ta sắc phong, ghét tên Quỷ Môn Quan nên đổi gọi là tên Úy Thiên Quan. Theo Việt Hoa thông sứ sử lược của Bế Lãng Ngoạn and Lê Văn Hòe [3], sứ bộ nước ta trên bước đường thiên lý sang Trung Quốc đều dựng chân lại tại Quỷ Môn Quan trước lúc tiến đến Ải Mục Nam Quan. Như thế, Quỷ Môn Quan chính là một trong những phần đã không còn gì tách rời của Ải Chi Lăng. ( chính vì như thế Ải Chi Lăng đc gọi với cái tên là Ải Quỷ Môn Quan là một trong những các cửa ải tử thần giữa thế gian and âm phủ cũng tương tự Quỷ Môn Quan nằm tại phía Nam huyện Bắc Lưu tỉnh Quảng Tây China).

Lịch sử dân tộc[sửa | sửa mã nguồn]

250px Tuong dai chien thang Chi Lang

Tượng đài thành công dựng tại Ải Chi Lăng

Từ thời sơ sử, cổ sử nước ta, con người đã để lại ở Chi Lăng vết tích của nền văn hóa cổ truyền Bắc Sơn-Mai Pha, với các hang động xinh and các mảnh rìu đá, mảnh gốm.

Trong năm trước Công nguyên and Công nguyên, lịch sử hào hùng đã lựa chọn Ải Chi Lăng như 1 địa điểm nổi trội gắn kèm với công danh sự nghiệp dựng nước and giữ nước, đấu tranh chống những triều đại phong kiến China xâm lược của dân tộc bản địa nước ta. Ải Chi Lăng đã nối sát với các hoạt động sinh hoạt của không ít nhà quân sự chiến lược kỹ năng như Lê Hoàn, Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn, Lê Lợi and các thủ lĩnh của xứ Lạng như Phò mã Thân Cảnh Phúc, Thế Lộc, Hoàng Ðại Huề[4]. Đại Huề là một hào trưởng có niềm tin yêu nước là người dân tộc bản địa bản địa đc ra đời and to lên tại xóm Lựu ( toàn họ Vi tới nay vẫn không một ai họ Hoàng) tổng Quang Lang, phủ Tràng Khánh, TP Lạng Sơn. đã chỉ đạo dân binh kiêu dũng nhập cuộc cùng theo với quan triều đình nhà Lê đánh thắng giặc Minh xâm lược với khá nhiều chiến công hiển hách trong lịch sử hào hùng Chi Lăng . Ông and GĐ (bà xã and hai con gái) đc nhân dân Xóm Lựu, Làng Mỏ, Tổng Quang Lang lập đền thờ cúng tại Nghè Mỏ Bạo, Ông Đại Huề biến thành nhân thần rất thiêng đc dân làng đón về thờ tại hậu cung của đình Làng Mỏ .

Hiểm địa với ngoại xâm[sửa | sửa mã nguồn]

250px LieuThangthach

Đá Liễu Thăng “cụt” đầu, thắng tích của Chi Lăng

Suốt trong quãng lịch sử hào hùng lấn chiếm của đối phương phương Bắc, từ nhà Tống, nhà Nguyên, nhà Minh đến nhà Thanh, TP Lạng Sơn luôn được đánh giá là nơi đặt kế hoạch đa phần and là hướng tiến công chính, nguyên nhân là vì ở đó là đồng bằng trung du and chiếm hữu được TP Lạng Sơn là chiếm hữu được cửa ngõ châu thổ sông Hồng and chỉ với 150 km dọc đường cái quan (nay là đại lộ 1A) là rất có thể tiến chiếm kinh đô Đại Việt. Mặc dù vậy, với giặc ngoại xâm, Ải Chi Lăng trên tuyến phố bách lý xuôi từ biên giới với Ải Mục Nam Quan, qua TP Lạng Sơn về Thăng Long – TP Hà Nội, lại là một tử địa vì mô hình hoành tá tràng, đồ sộ, vị trí hiểm yếu thập nhân khứ, nhất nhân hoàn (10 kẻ đi chỉ 1 kẻ quay về đc) của chính bản thân nó. Suốt tiến độ dựng nước and giữ nước của nhân dân nước ta, với chiến lũy hình thang tại Ải Chi Lăng cùng mạng lưới hệ thống đầm lầy, sông suối, núi non hiểm trở của chính bản thân nó, luôn là bờ tường thành từ xa của kinh đô Thăng Long ngăn bước viễn chinh quân xâm lược phương Bắc.

Năm 1077, phụ quốc Thái úy Lý Thường Kiệt thân hành về Chi Lăng gặp phò mã Thân Cảnh Phúc bàn luận việc binh. Với chiến tuyến Quyết Lý and Giáp Khẩu (dựng tại Chi Lăng), Thân Cảnh Phúc and quân dân xứ Lạng đã góp phần đánh tan quân xâm lược Tống đợt thứ hai.

Năm 1285, quân Nguyên qua Ải Chi Lăng đã trở nên quân nhà Trần chặn đánh kịch liệt and tướng Nguyên là Nghê Nhuận bị giết chết tại chỗ. Chính Hưng Ðạo Ðại vương Trần Quốc Tuấn đã biểu hiện thiên tài quân sự chiến lược của ông tại đây: bằng hố bẫy ngựa, phục binh của ta từ bên dưới hố cần sử dụng mã tấu phạt đứt chân ngựa, tách bọn Nguyên Mông thiện chiến thoát khỏi ngựa mà đè bẹp.

Ở thời gian cuối năm 1427, Ải Chi Lăng biến thành Vị trí ghi công một trong những các trận chiến đình đám nhất trong lịch sử hào hùng chống ngoại xâm của nước ta. Đạo quân nòng cốt của nhà Minh do An Viễn hầu Liễu Thăng chỉ đạo gồm gần 10 vạn người kéo sang để dẹp khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi chỉ đạo. Lê Lợi đã phái Lê Sát dẫn những tướng lên đón đường, đặt quân mai phục. Tướng Trần Lựu giả phương pháp thua vài trận để dụ Liễu Thăng lọt được vào ổ phục kích tại núi Mã Yên. Quân Lam Sơn đổ ra chém chết Liễu Thăng khiến đạo quân giúp viện hùng hậu bị hoang mang và sợ hãi, suy sụp, mất sức chiến đấu and tới thời điểm đầu tháng 11 năm 1427 thì bị vây đánh, đè bẹp bắt sống toàn bộ tổng thể ở Xương Giang.

Khu di tích lịch sử lịch sử hào hùng Chi Lăng[sửa | sửa mã nguồn]

Khu di tích lịch sử lịch sử hào hùng Chi Lăng bên phía trong vùng Ải Chi Lăng, gồm có 52 điểm (Chính thức chưa đo lường đủ hết vì không đủ đình Làng Mỏ, Nghè Mỏ Bạo, Nghè Đồng Thọp …) kéo dãn dài gần 20 km[5], phần đông thuộc hai xã Chi Lăng and Quang Lang, and đa phần ảnh hưởng đến trận chiến ngày 10 tháng 10 năm 1427 giết chết Liễu Thăng, soái tướng quân xâm lược nhà Minh. Khu di tích lịch sử lịch sử hào hùng Chi Lăng đc Bộ Văn hóa truyền thống Thông báo (nay là Bộ Văn hóa truyền thống Thể thao and Chuyến du lịch) xếp thứ hạng Di tích lịch sử lịch sử hào hùng cấp tổ quốc từ thời điểm năm 1962, and hạng nổi trội năm 2020.

Bia thành công and Kho lưu trữ bảo tàng Chi Lăng đc kiến thiết xây dựng tại Khu di tích lịch sử này vào thời điểm năm 1982, nhân đáng nhớ 555 năm thành công Chi Lăng 1427. Tượng đài đáng nhớ thành công Chi Lăng cũng khá được kiến thiết xây dựng vào trong những năm kế tiếp.

Ải Chi Lăng trong thi văn[sửa | sửa mã nguồn]

Ảnh này đẹp nhưng chụp ở km 114 QL 1A cũ bên ngoài vùng chiến địa 5km

Lúa xanh xao Vị trí ải xưa

Từ thế kỷ 14, tể tướng nhà Trần là Phạm Sư Mạnh, nghỉ chân trước Ải Chi Lăng trên bước đường tuần thú xứ Lạng đã cảm thán trong bài Chi Lăng động khi Lâu phong bạt mã cao hồi thủ (trước gió ghì cương ngựa, lên rất cao ngoảnh đầu nhìn) với câu thơ:

Chi Lăng quan hiểm dữ thiên tề (Chi Lăng ải hiểm tựa thăng thiên).

Năm 1804 thời nhà Nguyễn, thi hào Nguyễn Du trên tuyến đường đi sứ sang nhà Thanh khi qua Chi Lăng có vịnh thơ Quỷ Môn đạo trung rằng:

鬼門道中
鬼門石徑出雲棍
征客南歸欲斷魂
樹樹東風吹送馬
山山落月夜啼猿
中旬老態逢人懶
一路寒威仗酒温
山塢何家大貪睡
日高猶自掩柴門
“Quỷ Môn đạo trung”
Quỷ Môn thạch kính xuất vân côn
Chinh khách nam quy dục đoạn hồn
Thụ thụ đông phong xuy tống mã
Sơn sơn lạc nguyệt dạ đề viên
Trung tuần lão thái phùng nhân lãn
Nhất lộ hàn uy trượng tửu ôn
Sơn ổ hà gia đại tham thụy
Nhật cao do tự yểm sài môn
“Đường qua Ải Quỷ Môn”
Quỷ Môn đường đá tỏa mây tuôn
Lữ khách về Nam sợ mất hồn
Gió thổi cây cây chùn ngựa tiễn
Trăng tàn núi núi vượn kêu dồn
Trung niên già thói lười nghênh khách
Thấm lạnh trên tuyến đường rượu uống luôn
Xóm núi nhà ai ham ngủ quá
Then cài cửa đóng nắng cao vươn.
(Thảo Nguyên dịch)[6]

Tuy ý chính bài thơ là vịnh cảnh trên tuyến đường đi sứ nhưng người sáng tác cũng nhắc lại hiểm địa Chi Lăng so với quân Tàu khiến “lữ khách về Nam sợ mất hồn”.

Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^

    “Kim chỉ nan bảo tồn, kiến thiết xây dựng hồ sơ Khu di tích lịch sử lịch sử hào hùng Chi Lăng, TP Lạng Sơn thành Di tích lịch sử Non sông nổi trội”. Cổng thông báo điện tử Bộ Văn hóa truyền thống, Thể thao and Chuyến du lịch. 7 tháng bốn năm 2019.

  2. ^ “Ra mắt sơ lược về lịch sử hào hùng Chi Lăng”. Cổng thông báo điện tử huyện Chi Lăng. 1 tháng 11 năm 2017.
  3. ^ Việt Hoa thông sứ sử lược, Quốc học thư xã xuất bản, TP Hà Nội 1943.
  4. ^ “Bản sao đã tàng trữ”. Bản gốc tàng trữ ngày 18 tháng 10 năm 2006. Truy vấn ngày 23 tháng 12 trong năm 2007.
  5. ^ http://www.langson.gov.vn/details.asp?Object=25954933vàamp;news_ID=25962742
  6. ^ Thảo Nguyên. Đọc and dịch thơ chữ Hán của Nguyễn Du. TP Hà Nội: Hội Nhà Văn, 2007.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Mục từ Chi Lăng, trong cuốn Văn hóa truyền thống nước ta (tổ hợp), Ban văn hóa truyền thống văn nghệ TW, TP Hà Nội, 1989.

Kết nối ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

  • Ải Chi Lăng Tàng trữ 2006-10-18 tại Wayback Machine
  • Khu di tích lịch sử lịch sử hào hùng Chi Lăng

Bài Viết: Chi Lăng là gì? Chi tiết về Chi Lăng mới nhất 2022

Nguồn: blogsongkhoe365.vn

Xem:  1Q84 là gì? Chi tiết về 1Q84 mới nhất 2022

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.