Bộ ba mã di truyền là gì? Chi tiết về Bộ ba mã di truyền mới nhất 2022

220px Genetic Code Structure FWY

Loại hình cấu tạo kim chỉ nan của cục ba mã di truyền, Từ đó mỗi nuclêôtit (A, T, G hay C) ở khoảng trống 3 chiều rất có thể tích hợp có lặp với mỗi nuclêôtit khác, chia thành “bộ ba” (triplet).

Bộ ba mã di truyền là tập hợp 3 nuclêôtit liền nhau trên phân tử axit nuclêic mang thông báo về amino acid and giai đoạn dịch mã.[1][2]

Đây là thuật ngữ thuộc nghành di truyền học phân tử, trong tiếng Anh thuật ngữ này là triplet genetic code, thường đc gọi tắt là “triplet code” (mã bộ ba),[3][4] hoặc dễ dàng và đơn giản hơn thế nữa là “code” (mã) hay “codon” (đơn vị chức năng mã) hay “triplet” (bộ ba).[5][6][7] Tập hợp những bộ ba chia thành mã di truyền (genetic code).[8]

Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]

Nội hàm and ngoại diện[sửa | sửa mã nguồn]

Nội hàm của thuật ngữ này sử dụng để chỉ “mã di truyền” (genetic code) gồm ba vật thể cùng loại (triplet) là ba nuclêôtit; ngoại diện của thuật ngữ chỉ “3 vật thể cùng loại” tại đây là 3 nuclêôtit có chứa thông báo di truyền.[3]

Ví dụ[sửa | sửa mã nguồn]

Hai người nọ muốn viết thư kín đáo, quy ước cùng nhau: chữ A là số 001, chữ B là số 002, chữ C là số 003 v.v. Người ta nói: chữ A đc mã hóa bởi số 001, chữ B là số 002 v.v. Vậy:

  • Đây là loại mật mã bằng số, mỗi đơn vị chức năng mã (codon) gồm 3 chữ số nên người ta gọi là mã bộ ba (triplet).
  • Nếu như muốn viết từ “CA”, cần chuyển thành số “003 001”, thì đấy là mã hóa (encode).
  • Muốn đọc thư, người nhận tra từ điển, chuyển mỗi đơn vị chức năng mã thành một chữ, nghĩa là giải mã (decode), nhờ đó dãy số biến hóa thành từ hiểu đc – đó là dịch mã (translation).[9]

Nhiều chủng loại bộ ba[sửa | sửa mã nguồn]

Trong giai đoạn điều tra và nghiên cứu Sinh học phân tử ở bậc đại trà, nên nhận ra (dù không bắt buộc) những khái niệm: mã gốc, mã có nghĩa, mã phiên and đối mã.

  • Mã gốc là mã di truyền trên mạch gen đc sử dụng làm khuôn để tổ hợp ra mARN.[5] Mạch này trong di truyền học phân tử gọi là mạch đối nghĩa (antisense strand),[10] nên còn nói cách khác mã gốc là mã đối nghĩa.
  • Mã có nghĩa là bộ ba trên mạch gen bổ sung cập nhật với mạch mã gốc.[10] Mã này mang thông báo về amino acid, nhưng lại chưa phải là khuôn tổ hợp mARN.
  • Mã phiên là mã của mARN, phân bổ trên chuỗi mARN (ARN thông báo), đc tạo được trong giai đoạn phiên mã.
  • Đối mã là bộ ba của tARN sử dụng để khớp với mã phiên của mARN khớp ứng, từ đó tARN giải mã thành amino acid mà tạo cho bản dịch (chuỗi pô-li pep-tit). (Xem sơ đồ chi tiết cụ thể hóa mối quan hệ ADN→mARN→Prô-tê-in).
  • Codon and triplet là hai khái niệm ở Sinh học phân tử có nội hàm đồng hóa, trong những số đó “codon” là một đơn vị chức năng mã, còn “triplet” là một tập hợp ba vật thể giống nhau (như ba trẻ đồng sinh thì cũng gọi là triplet). Tuy vậy có người sáng tác lại quy ước: “côđon là bộ ba của ARN, còn triplet là bộ ba của ADN mã hoá”.[5]
220px B%E1%BB%99 ba m%C3%A3 DT 1

Bộ ba mã di truyền từ gen (mã gốc) đc phiên lại thành bộ ba mã phiên của mARN, kế tiếp đc tARN có đối mã lắp đặt rồi biến hóa thành trình tự những amino acid trong giai đoạn dịch mã.

Lược sử[sửa | sửa mã nguồn]

  • Sau khoản thời gian loại hình ADN đc tìm hiểu và khám phá and có phát ngôn năm 1953,[7] những nhà khoa học mà đa số là Francis Crick and James Dewey Watson đã giả thuyết rằng: ADN mã hóa ARN, còn ARN mã hóa prôtêin từ đó nổi bật của khung hình đc dựng nên.[11] Giả thuyết đó được tóm tắt bằng sơ đồ mà hiện tại, học viên trung học nào thì cũng biết, nói lên tầm quan trọng giữa trung tâm trong chế độ di truyền là thuộc về ADN, mà hoàn toàn không phải là prôtêin như trước đó đó chắc chắn:

ADN → ARN → Protein → Tính trạng.

Sơ đồ này được nhìn nhận là 1 trong những các căn nguyên của luận thuyết giữa trung tâm (central dogma) nhắc tới ở bên trên.[12]

Từ sơ đồ, rất có thể diễn đạt là: Mã gốc → Mã phiên → Bản dịch.

  • Theo chính Crick, thì George Gamow là người trước tiên giả định mỗi đơn vị chức năng mã di truyền (codon) là một bộ ba (triplet).[13] Tiếp nối, Marshall Nirenberg and Heinrich J. Matthaei là những người dân trước tiên tìm hiểu và khám phá ra thực chất của 1 đơn vị chức năng mã (codon) vào khoảng thời gian 1961.[7],[14] Đến năm 1964, bảng mã di truyền đc có phát ngôn trên tạp chí Nature, trong những số đó 64 bộ ba của mARN đc cam đoan nhờ M.W. Nirenberg cùng tập sự and H.G. Khorana, được nhận giải Nobel 1968.[15] Thành tựu này cứu ta hiểu đúng bản chất: mỗi đơn vị chức năng mã (codon) bao gồm 1 bộ ba (triplet) nucleotit. Những tìm hiểu và khám phá tiếp sau về cấu tạo and công dụng của tARN (ARN giao vận) đa số do công lao của Alex Rich and Don Caspar (ở Boston), của Jacques Fresco and tập sự (ở Princeton) and một đội nhóm những nhà khoa học Anh ở King’s College Luân Đôn. Năm 1965, Robert W. Holley thuộc ĐH Cornell đã có phát ngôn kết cấu của tARN, rồi lần lượt là thành tựu kết tinh tARN nhờ Robert M. Bock; ở đầu cuối đc xác thực bằng những điều tra và nghiên cứu tinh thể học nhờ tia X vào khoảng thời gian 1974 bởi hai nhóm hòa bình nhau gồm Alexander Rich and Kim Sung-Hou, còn nhóm kia do Aaron Klug cầm đầu.[16] Nhờ vậy mà ta biết đc tARN có đối mã (anticodon) and cấu tạo 3 chiều của chính bản thân nó. Như thế, theo sơ đồ của luận thuyết giữa trung tâm, ADN mang mã gốc sẽ tiến hành biến hóa thành mã phiên của ARN thông báo, rồi mã phiên đó được ARN giao vận có đối mã mà giải mã này thành a-xit a-min khớp ứng trong giai đoạn dịch mã, từ đó tính trạng dựng nên.

Tóm tắt[sửa | sửa mã nguồn]

  • Trong Di truyền học văn minh, mỗi đơn vị chức năng mã gọi là codon (phiên tiếng Việt: cô-đon,[5] phiên âm Nước ngoài: /ˈkəʊdɒn/).[17]
  • Mỗi codon (đơn vị chức năng mã) di truyền bao gồm 1 triplet (phiên tiếng Việt:tơ-ri-pơ-lit, phiên âm Nước ngoài: /ˈtrɪplɪt/), tức là bộ ba nucleotit liền nhau trên phân tử acid nucleic mang thông báo về dịch mã.[18]
  • Nếu bộ ba này ở ADN hoặc ở mạch mARN thì gọi là đơn vị chức năng mã (codon) hoặc là bộ ba (triplet), không nhận ra nhau. Nhưng nếu bộ ba này ở tARN cứu nó giải mã thì gọi là đối mã (anticodon, phiên âm tiếng Việt: an-ti-cô-đon,[5] phiên âm Nước ngoài: /ˌantɪˈkəʊdɒn/).[19]

Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Mã di truyền.
  • Khung đọc mã.

Nguồn trích dẫn[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^

    “The Triplet Genetic Code: Key lớn Living Organisms”.

  2. ^ “Codon”.
  3. ^ aă“Triplet code”. Truy vấn 16 tháng chín năm 2018.
  4. ^ “triplet code”.
  5. ^ aăâbc“Sinh học 12” – Nhà xuất bản Giáo dục đào tạo, 2019.
  6. ^ Campbell and tập sự: “Sinh học” – Nhà xuất bản Giáo dục đào tạo, 2010.
  7. ^ aăâPhạm Thành Hổ: “Di truyền học” – Nhà xuất bản Giáo dục đào tạo, 1998
  8. ^ “Genetic code”.
  9. ^ Bùi Phúc Trạch – “Tự luyện thi Sinh học 12” – Nhà xuất bản Thanh Hóa 2017, tập I.
  10. ^ aăhttps://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=20468
  11. ^ https://courses.lumenlearning.com/boundless-biology/chapter/the-genetic-code/
  12. ^ “The genetic code”. Khan Academy. Truy vấn 16 tháng chín năm 2018.
  13. ^ “Genetic code”. Truy vấn 16 tháng chín năm 2018.
  14. ^ “J. Heinrich Matthaei”. Truy vấn 16 tháng chín năm 2018.
  15. ^ “The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1968”. NobelPrize.org. Truy vấn 16 tháng chín năm 2018.
  16. ^ [doi:10.1007/BF02705184. PMID 17206065. “The crystal structure of tRNA”].
  17. ^ “Definition of codon in English by Oxford Dictionaries”. Oxford Dictionaries English. Truy vấn 16 tháng chín năm 2018.
  18. ^ “triplet Definition of triplet in English by Oxford Dictionaries”. Oxford Dictionaries English. Truy vấn 16 tháng chín năm 2018.
  19. ^ “anticodon Definition of anticodon in English by Oxford Dictionaries”. Oxford Dictionaries English. Truy vấn 16 tháng chín năm 2018.

Bài Viết: Bộ ba mã di truyền là gì? Chi tiết về Bộ ba mã di truyền mới nhất 2022

Nguồn: blogsongkhoe365.vn

Xem:  Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản là gì? Chi tiết về Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản mới nhất 2022

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.